Ksztalcenie Sluchu - Szkola Muzyczna

← Powrot do strony glownej

Slowniczek muzyczny

Wszystkie pojecia muzyczne pojawiajace sie w programie nauczania, podzielone tematycznie.

Notacja muzyczna

Pięciolinia(Klasa I): Pięć poziomych linii, na których i między którymi zapisuje się nuty. Podstawowy element notacji muzycznej.
Nuta(Klasa I): Umowny znak graficzny wyrażający wysokość dźwięku (poprzez położenie na pięciolinii) oraz jego wartość czasową (poprzez jej wygląd). (Źródło: Skrypt M. Biel / F. Wesołowski)
Klucz(Klasa I): Znak umieszczany na początku pięciolinii, wyznaczający położenie dźwięku kluczowego, a w stosunku do niego - wszystkich pozostałych dźwięków. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Klucz wiolinowy(Klasa I): Znak umieszczany na początku pięciolinii, określający wysokość dźwięków. Wskazuje położenie dźwięku g¹ na drugiej linii.
Klucz basowy(Klasa I): Znak umieszczany na początku pięciolinii, wskazujący położenie dźwięku f (małej oktawy) na czwartej linii. Używany do zapisu niskich dźwięków.
Ćwierćnuta(Klasa I): Wartość rytmiczna równa jednej ćwiartej całej nuty. Zapisywana jako wypełniona główka z laseczką.
Półnuta(Klasa I): Wartość rytmiczna równa połowie całej nuty (dwie ćwierćnuty). Zapisywana jako pusta główka z laseczką.
Cała nuta(Klasa I): Najdłuższa podstawowa wartość rytmiczna, równa czterem ćwierćnutom. Zapisywana jako pusta główka bez laseczki.
Ósemka(Klasa I): Wartość rytmiczna równa połowie ćwierćnuty. Zapisywana z chorągiewką lub belkowaniem.
Szesnastka(Klasa I): Wartość rytmiczna równa połowie ósemki. Zapisywana z podwójną chorągiewką.
Pauza(Klasa I): Znak oznaczający przerwę w grze lub śpiewie. Każda wartość rytmiczna ma odpowiadającą jej pauzę.
Kropka przy nucie(Klasa I): Przedłuża wartość nuty o jej połowę. Np. półnuta z kropką trwa trzy ćwierćnuty.
Znaki chromatyczne(Klasa I): Krzyżyk (#), bemol (b), kasownik - znaki zmieniające wysokość dźwięku o półton w górę lub w dół.
Kasownik(Klasa I): Znak chromatyczny znoszący działanie użytego wcześniej krzyżyka lub bemola. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Krzyżyk (#)(Klasa I): Znak chromatyczny podwyższający dźwięk o półton.
Bemol (b)(Klasa I): Znak chromatyczny obniżający dźwięk o półton.
Podwójny krzyżyk (x)(Klasa II): Znak chromatyczny podwyższający dźwięk o cały ton.
Podwójny bemol (bb)(Klasa II): Znak chromatyczny obniżający dźwięk o cały ton.
Repetycja(Klasa I): Znak powtórzenia fragmentu utworu. Oznaczany podwójną kreską taktową z dwoma kropkami.
Volta(Klasa I): Nawiasy oznaczające różne zakończenia przy powtarzaniu fragmentu (prima volta, sekunda volta).
Da capo al fine(Klasa I): Oznaczenie nakazujące powrót do początku utworu i grę do słowa 'Fine'.
Fermata(Klasa I): Znak przedłużenia wartości nuty lub pauzy według uznania wykonawcy.
8va (ottava)(Klasa I): Znak przeniesienia oktawowego - nuty grane o oktawę wyżej niż zapisano.
Solmizacja(Klasa I): System nazywania dźwięków sylabami: do, re, mi, fa, sol, la, si (ti).
Nazwy literowe(Klasa I): System nazywania dźwięków literami: c, d, e, f, g, a, h (b w systemie angielskim).
Przedtakt(Klasa IV): Niepełny takt na początku utworu. Jego wartości uzupełniają się z ostatnim taktem utworu.
Oktawa(Klasa I): Podstawowa jednostka materiału dźwiękowego (odległość między dźwiękami o tej samej nazwie). Dźwięki odległe od siebie o oktawę posiadają tę samą jakość brzmieniową. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Ligatura(Klasa I): Łuk łączący dwie nuty o tej samej wysokości, przedłużający wartość pierwszej nuty o wartość nuty drugiej. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
System oktawowy(Klasa I): Podział całego używanego w muzyce zasobu dźwiękowego na mniejsze grupy zwane oktawami (subkontra, kontra, wielka, mała, razkreślna, dwukreślna itd.), ułatwiający precyzyjne określenie wysokości każdego dźwięku. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Przenośnik oktawowy (8va)(Klasa I): Znak w postaci przerywanej linii, który dla ułatwienia czytania nakazuje wykonanie objętych nim nut o oktawę wyżej (ottava alta - nad nutami) lub o oktawę niżej (ottava bassa - pod nutami) w stosunku do zapisu. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Klucz basowy (Klucz F)(Klasa I): Klucz umieszczany na początku pięciolinii, służący do zapisu dźwięków z dolnego rejestru. Wyznacza na czwartej linii położenie dźwięku f (małego). (Źródło: Skrypt M. Biel / F. Wesołowski)
Fermata (rozszerzona)(Klasa I): Znak muzyczny (półkole z kropką) przedłużający czas trwania nuty lub pauzy o wartość bliżej nieokreśloną, zależną od intencji wykonawcy. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Szesnastka (rozszerzona)(Klasa I): Wartość rytmiczna o czasie trwania dwukrotnie krótsza od ósemki (cztery szesnastki mieszczą się w jednej ćwierćnucie).
Znaki przykluczowe (rozszerzone)(Klasa II): Znaki chromatyczne (krzyżyki lub bemole) umieszczane na pięciolinii tuż za kluczem, obowiązujące dla całego utworu i jednoznacznie wskazujące w jakiej tonacji napisany jest utwór. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Podwójny krzyżyk (x) (rozszerzony)(Klasa II, III): Znak chromatyczny, który podwyższa dźwięk nuty o cały ton (dwa półtony). W nazewnictwie literowym do podstawowej nazwy dźwięku dodajemy końcówkę -isis (np. cisis, fisis). Znak graficzny przypomina literę x. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Podwójny bemol (bb) (rozszerzony)(Klasa II, III): Znak chromatyczny, który obniża dźwięk nuty o cały ton (dwa półtony). Zapisuje się go jako dwa małe bemole stojące blisko siebie. W nazewnictwie dodajemy przeważnie końcówkę -eses (np. ceses, deses). (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Grupowanie wartości (rozszerzone)(Klasa II, III): Sposób łączenia i zapisywania nut za pomocą wspólnych belek, uzależniony od rodzaju metrum. Ma na celu wizualne uporządkowanie zapisu i ułatwienie odczytania struktury akcentów w takcie. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)

Rytmika i metrum

Takt(Klasa I): Najmniejsza, regularnie powtarzająca się część utworu muzycznego z określonym akcentem metrycznym, oddzielona pionowymi kreskami taktowymi.
Wartość rytmiczna(Klasa I): Określa względny czas trwania dźwięku (nuta) lub ciszy (pauza).
Metrum(Klasa I): Regularny układ akcentów w muzyce, określany przez oznaczenie taktowe (np. 4/4, 3/4, 6/8).
Metrum 4/4(Klasa I): Metrum czwierćnutowe - cztery ćwierćnuty w takcie. Najczęściej stosowane metrum.
Metrum 3/4(Klasa I): Metrum trójćwierćnutowe - trzy ćwierćnuty w takcie. Charakterystyczne dla walca.
Metrum 2/4(Klasa I): Metrum dwućwierćnutowe - dwie ćwierćnuty w takcie. Częste w marszach.
Metrum 3/8(Klasa II): Metrum proste z trzema ósemkami w takcie.
Metrum 6/8(Klasa II, III): Metrum złożone dwudzielne - sześć ósemek w takcie grupowanych po trzy. Częste w barkaroli i sycylianie.
Metrum 9/8(Klasa III): Metrum złożone trójdzielne - dziewięć ósemek grupowanych po trzy.
Metrum 12/8(Klasa III): Metrum złożone czterodzielne - dwanaście ósemek grupowanych po trzy.
Alla breve (2/2)(Klasa II, III): Metrum, w którym jednostką miary jest półnuta zamiast ćwierćnuty. Oznaczane symbolem C przeciętym kreską.
Synkopa(Klasa I, III): Przesunięcie akcentu z mocnej części taktu na słabą. Może powstać przez wartość lub przez łuk.
Triola(Klasa I, II): Grupa trzech nut wykonywanych w czasie trwania dwóch nut tej samej wartości. Nieregularny podział wartości.
Taktowanie(Klasa I): Ruch ręki dyrygenta lub wykonawcy wskazujący metrum i tempo utworu.
Grupowanie wartości rytmicznych(Klasa III): Zasady łączenia nut belkami i łącznikami zgodnie z metrum i podziałem taktu.
Polirytmia(Klasa II): Jednoczesne występowanie różnych wzorców rytmicznych (np. duoli z triolami).
Rytm punktowany(Klasa III): Wzorzec rytmiczny oparty na nucie z kropką i krótszej nucie uzupełniającej (np. ćwierćnuta z kropką + ósemka).
Ostinato(Klasa I, II): Krótki motyw rytmiczny lub melodyczny powtarzany uporczywie przez cały utwór lub jego fragment.
Triola (rozszerzona)(Klasa I, II): Nieregularny podział grupy rytmicznej. Polega na podziale wartości na trzy równe części zamiast naturalnego podziału na dwie części (np. trzy ósemki w miejscu dwóch). (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Synkopa (rozszerzona)(Klasa I, III): Zjawisko rytmiczne polegające na przesunięciu akcentu metrycznego z mocnej części taktu na jego słabą część (np. poprzez przedłużenie wartości ze słabej miary). (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Ostinato (rozszerzone)(Klasa I, II): Z włoskiego: 'uparty'. Wielokrotne, niezmienne powtarzanie tego samego zwrotu melodycznego (ostinato melodyczne) lub układu rytmicznego (ostinato rytmiczne) w trakcie trwania utworu lub jego fragmentu, stanowiące tło dla innych wydarzeń muzycznych. (Źródło: D. Wójcik, Nauka o muzyce)
Polirytmia (rozszerzona)(Klasa II, III, IV): Zjawisko jednoczesnego nakładania się na siebie różnych, niezależnych podziałów rytmicznych w poszczególnych głosach utworu muzycznego (np. podziału dwójkowego i trójkowego). (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Alla breve (rozszerzone)(Klasa II, III): Metrum oznaczane przekreśloną literą C (odpowiednik 2/2). Jest to takt dwudzielny, w którym podstawową jednostką miarową jest półnuta. Taktuje się go na dwa. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Metrum 3/8 (rozszerzone)(Klasa II, III): Metrum trójdzielne proste, w którym podstawową jednostką miarową jest ósemka (w takcie mieszczą się trzy ósemki). Akcent przypada na pierwszą miarę. Posiada charakter lekki i ruchliwy. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Metrum 6/8 (rozszerzone)(Klasa II, III): Metrum dwudzielne złożone. Powstaje z połączenia dwóch taktów 3/8. Akcenty główne przypadają na pierwszą i czwartą ósemkę. Grupowanie wartości opiera się na dwóch grupach po trzy ósemki. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Kwartola(Klasa III): Nieregularny podział wartości rytmicznej. Grupa czterech nut wstawiona w miejsce przewidziane naturalnie dla trzech nut o tej samej wartości. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Kwintola(Klasa III): Nieregularny podział wartości rytmicznej. Grupa pięciu równych nut wstawiona w miejsce przewidziane naturalnie dla czterech nut o tej samej wartości. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Synkopa ciągła(Klasa III): Szereg następujących bezpośrednio po sobie synkop, które konsekwentnie przesuwają akcenty z mocnych na słabe części taktu w dłuższym przebiegu muzycznym. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)

Gamy i tonacje

Gama(Klasa I): Uporządkowany ciąg dźwięków od toniki do jej oktawy, zbudowany według określonego wzoru tonów i półtonów.
Gama durowa (dur)(Klasa I): Gama zbudowana według wzoru: cały ton - cały ton - półton - cały ton - cały ton - cały ton - półton.
Gama molowa naturalna(Klasa I): Gama zbudowana według wzoru: cały ton - półton - cały ton - cały ton - półton - cały ton - cały ton.
Gama molowa harmoniczna(Klasa I): Gama molowa z podwyższonym VII stopniem, tworząc interwał półtoratonowy między VI a VII stopniem.
Gama molowa melodyczna(Klasa I): Gama molowa z podwyższonym VI i VII stopniem w górę, naturalnym w dół.
Gama durowa harmoniczna(Klasa IV): Gama durowa z obniżonym VI stopniem (major harmoniczny).
Gama chromatyczna(Klasa IV): Gama złożona wyłącznie z półtonów. Występuje w odmianie regularnej (majorowej i minorowej) oraz nieregularnej.
Tonacja(Klasa I): Układ dźwięków oparty na określonej gamie, z określoną toniką. Np. tonacja C-dur, a-moll.
Tonika(Klasa I): Pierwszy stopień gamy, centralny dźwięk tonacji. Punkt odniesienia dla całej struktury harmonicznej.
Półton(Klasa I): Najmniejsza odległość między dwoma dźwiękami w systemie równomiernie temperowanym (np. e-f, h-c).
Cały ton(Klasa I): Odległość równa dwom półtonom (np. c-d, d-e).
Tetrachord(Klasa II): Cztero-dźwiękowy fragment gamy. Rozróżniamy tetrachord durowy, molowy i harmoniczny.
Koło kwintowe(Klasa III): Schemat przedstawiający pokrewieństwo tonacji - każda następna tonacja oddalona jest o kwintę czystą.
Znaki przykluczowe(Klasa I): Krzyżyki lub bemole umieszczone na początku utworu przy kluczu, określające tonację.
Enharmonia(Klasa III): Zjawisko polegające na tym, że ten sam dźwięk może mieć różne nazwy (np. cis = des).
Dźwięki alterowane(Klasa III): Dźwięki zmienione chromatycznie, nie należące do danej tonacji.
Półton diatoniczny(Klasa III): Półton między dwoma dźwiękami o różnych nazwach (np. e-f).
Półton chromatyczny(Klasa III): Półton między dwoma dźwiękami o tej samej nazwie (np. c-cis).
Gama równoległa(Klasa I): Gama molowa względem durowej (lub durowa względem molowej), która posiada dokładnie takie same znaki przykluczowe. Gama molowa równoległa rozpoczyna się zawsze o tercję małą niżej od swojej gamy durowej.
Gama molowa naturalna (eolska)(Klasa I): Podstawowa odmiana gamy molowej. Półtony występują w niej między stopniami II-III oraz V-VI. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Gama molowa harmoniczna (rozszerzona)(Klasa I): Odmiana gamy molowej z podwyższonym o półton stopniem VII. Charakteryzuje się pojawieniem sekundy zwiększonej między stopniem VI a VII. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Gama molowa melodyczna (rozszerzona)(Klasa I): Odmiana gamy molowej, w której w kierunku wznoszącym podwyższa się stopnie VI i VII, natomiast w kierunku opadającym podwyższenia te są kasowane i melodia wraca jako gama naturalna. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Gama G-dur(Klasa II): Pierwsza gama durowa w kole kwintowym posiadająca znaki krzyżykowe. Składa się z dźwięków: g, a, h, c, d, e, fis, g. Jej znakiem przykluczowym jest jeden krzyżyk (fis).
Gama e-moll(Klasa II): Gama molowa równoległa do G-dur, posiadająca jeden znak przykluczowy (fis). W odmianie naturalnej składa się z dźwięków: e, fis, g, a, h, c, d, e.
Gama F-dur(Klasa II): Pierwsza gama durowa w kole kwintowym posiadająca znak bemolowy. Składa się z dźwięków: f, g, a, b, c, d, e, f. Jej znakiem przykluczowym jest jeden bemol (b).
Tetrachord (rozszerzony)(Klasa II, III): Z greckiego: 'cztero-dźwięk'. Szereg czterech kolejnych dźwięków w skali, oddalonych od siebie o sekundy (całe tony lub półtony). Dwa tetrachordy (dolny i górny) ułożone jeden nad drugim tworzą pełną gamę diatoniczną. Wyróżniamy m.in. tetrachord durowy, molowy i harmoniczny. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Gama d-moll(Klasa II): Gama molowa równoległa do F-dur, posiadająca jeden znak przykluczowy (bemol b). W odmianie naturalnej składa się z dźwięków: d, e, f, g, a, b, c, d.
Gama D-dur(Klasa II): Gama durowa posiadająca dwa znaki krzyżykowe (fis, cis). Składa się z dźwięków: d, e, fis, g, a, h, cis, d.
Gama h-moll(Klasa II): Gama molowa równoległa do D-dur, posiadająca dwa znaki krzyżykowe (fis, cis). W odmianie naturalnej składa się z dźwięków: h, cis, d, e, fis, g, a, h.
Gama B-dur(Klasa III): Gama durowa posiadająca w znaku przykluczowym dwa bemole (b, es). Jej dźwięki to: b, c, d, es, f, g, a, b.
Gama g-moll(Klasa III): Gama molowa równoległa do B-dur. W zapisie posiada dwa bemole (b, es). W odmianie harmonicznej występuje z podwyższonym stopniem siódmym (dźwięk fis).
Koło kwintowe(Klasa III): Schematyczne przedstawienie pokrewieństwa wszystkich tonacji durowych i molowych. Tonacje ułożone są w odległości kwinty czystej, co obrazuje systematyczne narastanie liczby znaków przykluczowych (krzyżyki w prawo/w górę, bemole w lewo/w dół). (Źródło: Skrypt M. Biel)
Gama A-dur(Klasa III): Gama durowa posiadająca w znaku przykluczowym trzy krzyżyki (fis, cis, gis). Rozpoczyna się od dźwięku a.
Gama fis-moll(Klasa III): Gama molowa równoległa do A-dur. Posiada trzy krzyżyki. W odmianie harmonicznej występuje z dodatkowo podwyższonym stopniem siódmym (dźwięk eis).
Gama Es-dur(Klasa III): Gama durowa posiadająca trzy bemole przy kluczu (b, es, as). Rozpoczyna się od dźwięku es.
Gama c-moll(Klasa III): Gama molowa równoległa do Es-dur. Posiada trzy bemole. W odmianie harmonicznej siódmy stopień (b) jest podwyższany kasownikiem i staje się dźwiękiem h.
Gama E-dur(Klasa III): Gama durowa posiadająca w znaku przykluczowym cztery krzyżyki (fis, cis, gis, dis). Rozpoczyna się od dźwięku e.
Gama cis-moll(Klasa III): Gama molowa równoległa do E-dur. Posiada cztery krzyżyki. W odmianie harmonicznej występuje z podwyższonym siódmym stopniem (dźwięk his, brzmiący enharmonicznie jak c).
Gama As-dur(Klasa III): Gama durowa posiadająca w znaku przykluczowym cztery bemole (b, es, as, des). Rozpoczyna się od dźwięku as.
Gama f-moll(Klasa III): Gama molowa równoległa do As-dur. Posiada cztery bemole. W odmianie harmonicznej siódmy stopień (es) jest podwyższany za pomocą kasownika i staje się dźwiękiem e.
Gama H-dur(Klasa III): Gama durowa posiadająca pięć krzyżyków przy kluczu (fis, cis, gis, dis, ais). Rozpoczyna się od dźwięku h.
Gama gis-moll(Klasa III): Gama molowa równoległa do H-dur, posiadająca pięć krzyżyków przy kluczu. W odmianie harmonicznej wymaga użycia podwójnego krzyżyka do podwyższenia siódmego stopnia z fis na fisis.
Gama Des-dur(Klasa III): Gama durowa posiadająca pięć bemoli przy kluczu (b, es, as, des, ges). Rozpoczyna się od dźwięku des.
Gama b-moll(Klasa III): Gama molowa równoległa do Des-dur, posiadająca pięć bemoli przy kluczu. W odmianie harmonicznej jej siódmy stopień (as) jest podwyższany za pomocą kasownika do dźwięku a.
Enharmonia(Klasa III): Zjawisko wieloznaczności (podwójnej lub potrójnej) nazwy i pisowni tego samego dźwięku, interwału, akordu, a nawet całej tonacji, przy zachowaniu ich absolutnie identycznej wysokości brzmienia w systemie równomiernie temperowanym. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Gama Fis-dur(Klasa III): Gama durowa posiadająca sześć krzyżyków przy kluczu (fis, cis, gis, dis, ais, eis). Rozpoczyna się od dźwięku fis. Brzmi enharmonicznie tak samo jak gama Ges-dur.
Gama dis-moll(Klasa III): Gama molowa równoległa do Fis-dur. Posiada sześć krzyżyków. W odmianie harmonicznej jej siódmy stopień (cis) jest podwyższany za pomocą podwójnego krzyżyka, dając dźwięk cisis.
Gama Ges-dur(Klasa III): Gama durowa posiadająca sześć bemoli przy kluczu (b, es, as, des, ges, ces). Rozpoczyna się od dźwięku ges. Brzmi enharmonicznie tak samo jak gama Fis-dur.
Gama es-moll(Klasa III): Gama molowa równoległa do Ges-dur. Posiada sześć bemoli. W odmianie harmonicznej jej siódmy stopień (des) podwyższa się za pomocą kasownika do dźwięku d.

Interwały

Interwał(Klasa I): Odległość między dwoma dźwiękami. Może być melodyczny (dźwięki kolejno) lub harmoniczny (dźwięki jednocześnie).
Pryma czysta (1)(Klasa I): Interwał o odległości 0 półtonów - powtórzenie tego samego dźwięku.
Sekunda mała (2>)(Klasa I): Interwał o odległości 1 półtonu (np. e-f).
Sekunda wielka (2)(Klasa I): Interwał o odległości 2 półtonów (np. c-d).
Tercja mała (3>)(Klasa I): Interwał o odległości 3 półtonów (np. a-c).
Tercja wielka (3)(Klasa I): Interwał o odległości 4 półtonów (np. c-e).
Kwarta czysta (4)(Klasa I): Interwał o odległości 5 półtonów (np. c-f).
Kwinta czysta (5)(Klasa I): Interwał o odległości 7 półtonów (np. c-g).
Seksta mała (6>)(Klasa I): Interwał o odległości 8 półtonów (np. e-c).
Seksta wielka (6)(Klasa I): Interwał o odległości 9 półtonów (np. c-a).
Septyma mała (7)(Klasa I): Interwał o odległości 10 półtonów (np. c-b).
Septyma wielka (7<)(Klasa I): Interwał o odległości 11 półtonów (np. c-h).
Oktawa czysta (8)(Klasa I): Interwał o odległości 12 półtonów - dźwięk powtórzony o oktawę wyżej.
Tryton(Klasa I, II): Interwał kwarty zwiększonej (4<) lub kwinty zmniejszonej (5>) - 6 półtonów. Nazywany 'diabolus in musica'.
Konsonans(Klasa I): Interwał brzmiący zgodnie, stabilnie. Konsonanse doskonałe: 1, 5, 8. Konsonanse niedoskonałe: 3, 6.
Dysonans(Klasa I): Interwał brzmiący napięciowo, niestabilnie. Dysonanse: 2>, 2, 7, 7<, tryton.
Przewrót interwału(Klasa I, II): Przeniesienie dolnego dźwięku o oktawę w górę (lub górnego w dół). Suma interwału i jego przewrotu = 9.
Interwały proste(Klasa I): Interwały w obrębie jednej oktawy (od prymy do oktawy).
Interwały złożone(Klasa IV): Interwały przekraczające oktawę (nona, decyma itd.). Interwał prosty + oktawa.
Interwały charakterystyczne(Klasa II, III): Interwały typowe dla danej tonacji, np. tryton, sekunda zwiększona i septyma zmniejszona w gamie harmonicznej.
Sekunda zwiększona (2<)(Klasa III): Interwał charakterystyczny gamy harmonicznej, 3 półtony (np. as-h w C-dur harmonicznym).
Septyma zmniejszona (7>)(Klasa III): Przewrót sekundy zwiększonej, 9 półtonów. Interwał charakterystyczny gamy harmonicznej.
Przewrót interwału (rozszerzony)(Klasa I, II): Zjawisko powstające przez przeniesienie dolnego dźwięku interwału o oktawę w górę lub dźwięku górnego o oktawę w dół. Po przewrocie suma cyfr interwałów daje zawsze 9, a ich jakość ulega zmianie (wielkie na małe, czyste pozostają czystymi). (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Konsonans (rozszerzony)(Klasa I): Współbrzmienie dwóch lub więcej dźwięków, które jest łagodne, zgodne i daje wrażenie odprężenia (spoczynku). Dzielimy je na doskonałe (1, 8, 4, 5) i niedoskonałe (tercje i seksty). (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Dysonans (rozszerzony)(Klasa I): Współbrzmienie dwóch lub więcej dźwięków, które jest ostre i wywołuje wrażenie napięcia. Dysonanse naturalnie dążą do rozwiązania na konsonans. Należą do nich sekundy, septymy i tryton. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Tryton (rozszerzony)(Klasa I, II): Interwał dysonansowy obejmujący odległość trzech całych tonów. Występuje jako kwarta zwiększona (4<) lub kwinta zmniejszona (5>). Wymaga rozwiązania na konsonans. (Źródło: Skrypt M. Biel)
Interwały charakterystyczne (rozszerzone)(Klasa II, III): Interwały zwiększane i zmniejszone (m.in. tryton), których obecność w jednoznaczny sposób pozwala zidentyfikować tryb oraz określoną odmianę gamy, w jakiej się znajdujemy. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Sekunda zwiększona (2<)(Klasa III): Interwał charakterystyczny dla gamy molowej harmonicznej, występujący między jej VI a VII stopniem. Ma rozmiar trzech półtonów (enharmonicznie brzmi jak tercja mała). Rozwiązuje się na zewnątrz na kwartę czystą.
Septyma zmniejszona (7>)(Klasa III): Interwał charakterystyczny dla gamy molowej harmonicznej, przewrót sekundy zwiększonej. Występuje między VII a VI stopniem. Brzmieniowo odpowiada sekście wielkiej. Rozwiązuje się do wewnątrz, zwężając do kwinty czystej.

Akordy i trójdźwięki

Trójdźwięk(Klasa I): Akord złożony z trzech dźwięków ułożonych w tercjach: pryma, tercja, kwinta.
Trójdźwięk durowy(Klasa I): Trójdźwięk zbudowany z tercji wielkiej (dolnej) i małej (górnej). Brzmienie jasne, radosne.
Trójdźwięk molowy(Klasa I): Trójdźwięk zbudowany z tercji małej (dolnej) i wielkiej (górnej). Brzmienie ciemne, smutne.
Trójdźwięk zmniejszony(Klasa II): Trójdźwięk zbudowany z dwóch tercji małych. Odległość od prymy do kwinty = kwinta zmniejszona.
Trójdźwięk zwiększony(Klasa II): Trójdźwięk zbudowany z dwóch tercji wielkich. Odległość od prymy do kwinty = kwinta zwiększona.
Postać zasadnicza(Klasa I): Akord w układzie tercjowym - pryma jest najniższym dźwiękiem.
I przewrót (sekstowy)(Klasa I): Akord, w którym tercja jest najniższym dźwiękiem. W trójdźwięku tworzy układ sekstowy.
II przewrót (kwartsekstowy)(Klasa I): Akord, w którym kwinta jest najniższym dźwiękiem. W trójdźwięku tworzy układ kwartsekstowy.
Pozycja akordu(Klasa II): Określa, który składnik akordu jest w głosie najwyższym (sopranie). Rozróżniamy pozycje prymy, tercji i kwinty.
Triada harmoniczna(Klasa I): Trzy najważniejsze trójdźwięki w tonacji: tonika (T, I st.), subdominanta (S, IV st.) i dominanta (D, V st.).
Subdominanta (S)(Klasa I): Trójdźwięk zbudowany na IV stopniu gamy. W C-dur: f-a-c. Nazywana dominantą dolną. Wraz z toniką i dominantą tworzy triadę harmoniczną.
Dominanta (D)(Klasa I): Trójdźwięk zbudowany na V stopniu gamy. W C-dur: g-h-d. Akord o charakterze napięcia, który naturalnie ciąży ku rozwiązaniu na tonikę. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Trójdźwięki poboczne(Klasa III): Trójdźwięki zbudowane na stopniach II, III, VI i VII gamy - poza triadą harmoniczną.
Trójdźwięk durowy (rozszerzony)(Klasa I): Akord składający się z tercji wielkiej (na dole) i tercji małej (na górze). Odległość skrajnych dźwięków to kwinta czysta. Ma brzmienie jasne i pogodne. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Trójdźwięk molowy (rozszerzony)(Klasa I): Akord składający się z tercji małej (na dole) i tercji wielkiej (na górze). Odległość skrajnych dźwięków to kwinta czysta. Ma brzmienie ciemniejsze od trójdźwięku durowego. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Postać zasadnicza (rozszerzona)(Klasa I): Układ trójdźwięku lub akordu, w którym jego najniższym dźwiękiem (w basie) jest dźwięk podstawowy, czyli pryma. (Źródło: Skrypt M. Biel)
Akord sekstowy (I przewrót)(Klasa I): Pierwszy przewrót trójdźwięku, w którym najniższym dźwiękiem (basem) jest tercja akordu. Odległość od basu do najwyższego dźwięku tworzy interwał seksty. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Akord kwartsekstowy (II przewrót)(Klasa I): Drugi przewrót trójdźwięku, w którym najniższym dźwiękiem (basem) jest kwinta akordu. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Trójdźwięk zmniejszony (rozszerzony)(Klasa II, III): Akord dysonansowy składający się z dwóch tercji małych. Rozmiar jego skrajnych dźwięków to kwinta zmniejszona (5>). (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Trójdźwięk zwiększony (rozszerzony)(Klasa II, III): Akord dysonansowy składający się z dwóch tercji wielkich. Rozmiar jego skrajnych dźwięków to kwinta zwiększona (5<). (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Pozycja akordu (rozszerzona)(Klasa II, III): Układ dźwięków w akordzie określany ze względu na najwyższy składnik współbrzmienia (znajdujący się w sopranie). Wyróżniamy pozycje prymy, tercji lub kwinty. Nie należy mylić jej z postacią akordu, o której decyduje dźwięk w basie. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Trójdźwięki poboczne (rozszerzone)(Klasa III): Akordy zbudowane na pozostałych stopniach gamy (II, III, VI, VII), w odróżnieniu od trójdźwięków głównych (triady) budowanych na stopniach I, IV i V.

Harmonia

Dominanta septymowa (D7)(Klasa III): Akord cztero-dźwiękowy zbudowany na V stopniu gamy: trójdźwięk durowy + septyma mała. Silnie dąży do rozwiązania na tonikę.
D7 - I przewrót (kwintsekstowy)(Klasa III): Przewrót D7, w którym tercja jest w basie. Oznaczany D6/5.
D7 - II przewrót (tercjokwartowy)(Klasa III): Przewrót D7, w którym kwinta jest w basie. Oznaczany D4/3.
D7 - III przewrót (sekundowy)(Klasa III): Przewrót D7, w którym septyma jest w basie. Oznaczany D2.
Akord nonowy dominantowy (D9)(Klasa IV): Akord pięcio-dźwiękowy zbudowany na V stopniu: D7 + nona. Występuje w postaci zasadniczej.
Rozwiązanie zwodnicze(Klasa IV): Rozwiązanie akordu dominantowego (D7) nie na tonikę, lecz na inny akord (najczęściej VI stopień).
Funkcje harmoniczne(Klasa I, III): Role akordów w tonacji: T (tonika), S (subdominanta), D (dominanta) i ich pochodne.
Kadencja doskonała (autentyczna)(Klasa IV): Zakończenie frazy harmonicznej: D -> T. Daje poczucie pełnego zakończenia.
Kadencja plagalna(Klasa IV): Zakończenie frazy harmonicznej: S -> T. Łagodniejsze zakończenie niż kadencja doskonała.
Półkadencja (kadencja zawieszona)(Klasa IV): Zakończenie frazy na akordzie dominanty. Daje poczucie zawieszenia, oczekiwania.
Kadencja zwodnicza(Klasa IV): Zakończenie, w którym po dominancie zamiast oczekiwanej toniki pojawia się inny akord (zwykle VI stopień).
Progresja(Klasa IV): Powtórzenie motywu melodycznego lub harmonicznego na innym stopniu. Może być melodyczna lub harmoniczna.
Dyktando harmoniczne(Klasa III, IV): Ćwiczenie polegające na słuchowym rozpoznawaniu i zapisywaniu funkcji harmonicznych lub akordów.
Dominanta septymowa (D7) (rozszerzona)(Klasa III): Akord cztero-dźwiękowy zbudowany na V stopniu gamy (zarówno durowej, jak i molowej harmonicznej). Składa się z trójdźwięku durowego oraz dodanej do niego septymy małej. Akord ten ma silnie dysonansowy charakter (zawiera tryton) i dąży do rozwiązania na tonikę. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Przewroty akordu septymowego(Klasa III): Akord cztero-dźwiękowy posiada trzy przewroty. I przewrót (kwintsekstowy) z tercją w basie, II przewrót (tercjokwartowy) z kwintą w basie oraz III przewrót (sekundowy) z septymą w basie. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Dominanta nonowa (D9)(Klasa IV): Akord pięcio-dźwiękowy zbudowany na V stopniu gamy. Powstaje poprzez dodanie do dominanty septymowej (D7) kolejnej tercji - nony. Jest to bardzo bogaty, mocno dysonansujący akord. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)

Artykulacja i dynamika

Legato(Klasa I): Sposób artykulacji polegający na płynnym łączeniu dźwięków. Oznaczany łukiem nad nutami.
Łuk zatrzymujący(Klasa I): Łuk łączący dwie nuty o tej samej wysokości - przedłuża wartość pierwszej nuty.
Dynamika(Klasa I): Jeden z elementów dzieła muzycznego, określający głośność (siłę brzmienia) wykonywanych dźwięków. (Źródło: D. Wójcik, Nauka o muzyce)
Piano (p)(Klasa I): Oznaczenie dynamiczne - grać cicho.
Forte (f)(Klasa I): Oznaczenie dynamiczne - grać głośno.
Crescendo(Klasa I): Stopniowe zwiększanie głośności.
Diminuendo (decrescendo)(Klasa I): Stopniowe zmniejszanie głośności.
Ozdobniki muzyczne(Klasa IV): Znaki graficzne lub drobne nuty, służące do urozmaicania linii melodycznej (np. przednutka, tryl, mordent, obiegnik). Ich realizacja opiera się o główne wartości rytmiczne utworu. (Źródło: F. Wesołowski, Zasady muzyki)
Tryl(Klasa IV): Ozdobnik polegający na szybkiej i wielokrotnej zmianie nuty głównej z nutą sąsiadującą o sekundę w górę.
Obiegnik (Gruppetto)(Klasa IV): Ozdobnik polegający na płynnym, melizmatycznym obiegnięciu głównego dźwięku (zagraniu dźwięku górnego, głównego, dolnego i znowu głównego).

Formy i techniki

Kanon(Klasa I): Forma powtórzeniowa, w której głosy wchodzą kolejno z tym samym tematem, nakładając się na siebie.
Solfeż(Klasa I): Metoda nauki czytania nut głosem z jednoczesnym nazywaniem wysokości dźwięków (nazwami literowymi lub solmizacyjnymi) i realizacją rytmu. (Źródło: D. Wójcik, Nauka o muzyce)
Transpozycja(Klasa I, II): Przeniesienie melodii lub utworu o określony interwał w górę lub w dół. Może być diatoniczna lub chromatyczna.
Transpozycja diatoniczna(Klasa II): Przeniesienie melodii w obrębie jednej tonacji - zmieniają się rodzaje interwałów.
Transpozycja chromatyczna(Klasa II, IV): Przeniesienie melodii o dokładny interwał - zachowane są rodzaje interwałów.
Czytanie a vista(Klasa II): Śpiewanie lub granie nut bez wcześniejszego przygotowania, z pierwszego wejrzenia.
Dyktando melodyczno-rytmiczne(Klasa I): Ćwiczenie polegające na zapisywaniu słyszanej melodii (wysokość dźwięków i rytm).
Dyktando rytmiczne(Klasa I): Ćwiczenie polegające na zapisywaniu słyszanego rytmu (bez melodii).
Fraza muzyczna(Klasa III): Logicznie zamknięty odcinek melodii. Składa się z poprzednika i następnika.
Poprzednik(Klasa III): Pierwsza część frazy muzycznej - zwykle kończy się na półkadencji (pytanie).
Następnik(Klasa III): Druga część frazy muzycznej - zwykle kończy się kadencją doskonałą (odpowiedź).
Kanon (rozszerzony)(Klasa I): Najprostsza forma wielogłosowa, oparta na ścisłym naśladownictwie. Wszystkie głosy wykonują tę samą melodię, wchodząc kolejno z odpowiednim opóźnieniem. (Źródło: D. Wójcik, Nauka o muzyce)
Transpozycja (rozszerzona)(Klasa I, II, IV): Przeniesienie melodii, części lub całego utworu do innej tonacji (wyżej lub niżej), przy jednoczesnym zachowaniu pierwotnych stosunków interwałowych między dźwiękami. (Źródło: D. Wójcik, Nauka o muzyce)
Czytanie a vista (rozszerzone)(Klasa II, III, IV): Z włoskiego: 'na pierwszy rzut oka'. Wykonywanie (np. śpiewanie na głos) nieznanego utworu muzycznego bezpośrednio z zapisu nutowego, bez uprzedniego przygotowania. (Źródło: D. Wójcik, Nauka o muzyce)
Transpozycja o interwał(Klasa IV): Ściśle przeniesienie wszystkich dźwięków utworu o dokładnie określony rozmiar interwału (np. o tercję małą w górę). Wiąże się zawsze ze zmianą tonacji i odpowiednią kalkulacją nowych znaków przygodnych (transpozycja chromatyczna).